Versnelling nodig bij verduurzaming gebouwde omgeving

Versnelling nodig bij verduurzaming gebouwde omgeving

Het vastgoed van gemeenten valt onder de doelen uit het Klimaatakkoord voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Hoe gaan de Drechtsteden uitvoering geven aan deze wettelijke verplichting? "Maak je eigen strategie", was het advies van Wicher Schönau.

Deze expert van de VNG gaf op dinsdag 28 januari voor 40 specialisten uit ons netwerk in Papendrecht een toelichting op de mogelijkheden en uitdagingen waar alle gemeentes voor staan bij de verduurzaming van hun vastgoed. "Start met een aantal grote objecten. En denk bijvoorbeeld aan je zwembaden! Want hoe eerder je maatregelen neemt, des te meer plezier heb je ervan", was een ander advies aan onze collega's. Versnelling is hét sleutelwoord in de aanpak van deze duurzaamheidsuitdaging.

De VNG werkt namens alle gemeenten aan een sectorale Routekaart Maatschappelijk vastgoed. Die brengt in beeld hoe de sector op een kosteneffectieve manier de doelstellingen uit het Klimaatakkoord kan halen. De doelstellingen zijn stevig. De vereiste CO2-reductie bedraagt 49% in 2030 en 95% in 2050. Van Nederlands maatschappelijk vastgoed is 63% in het bezit van gemeenten:  ruim 36.000 gebouwen.  In de Drechtsteden zijn dat er ca. 600. Terwijl voor de noodzakelijke meerinvesteringen momenteel nog geen geld is gereserveerd. Voldoende aanleiding voor Gert van den Heuvel, Teamleider Facilitaire Zaken & Vastgoed van Servicecentrum Drechtsteden (SCD) om zijn collega's in de regio uit te nodigen om hierin samen op te trekken.

Wijkaanpak

De uitdaging in het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed gaat echter over veel meer dan geld. Zo moet de verduurzaming samen gaan met het aardgasvrij maken van vastgoed. Terwijl dit niet direct veel doet voor het behalen van de klimaatdoelen. "De wijkaanpak is ook nog een spannende", aldus Schönau. "Want hoe ga je in de praktijk om met al die verschillende beleidsterreinen? En dan moeten we ook nog rekenen met bestaande technologieën. Waterstof is weliswaar een belofte, maar technisch gezien nog niet beschikbaar. Tenslotte is er nog het probleem van de markt. Staan er wel voldoende partijen klaar om ons te helpen met de uitvoering?"

Voorbeeldfunctie

Gemeentes hebben een voorbeeldfunctie als het gaat om uitvoeren van beleid op duurzaamheid. Alleen al om die reden komen we niet weg met vooral inkoop van groene stroom. Schönau weet wel een hele reeks van goede voorbeelden te noemen. Van aansluiten op het warmtenet als dat in de buurt ligt of goedkoper is, tot zoveel mogelijk zonnepanelen op daken – ook voor gebruiksgebonden elektra. En om desinvesteringen te voorkomen is herbezinning op je kernportefeuille noodzakelijk.
Maar volgens Schönau is de eerste prioriteit nu het maken van een eigen strategie. De Routekaart van de VNG vormt hiervoor een leidraad en is gebaseerd op kosteneffectiviteit en gebruik van natuurlijke momenten. Het streven is om in 2021 te komen tot portefeuille routekaarten voor 355 gemeentes, om in 2022 te kunnen werken met plannen voor 36.000 gebouwen. 

Investeringen

De VNG heeft berekend dat we in Nederland 40% van de doelstellingen voor maatschappelijk vastgoed kunnen behalen vanuit regulier vastgoedbeheer. Bijvoorbeeld door objecten te vervangen door nieuwbouw of renovatie. Nog eens 42% moet komen van een versnelling van de aanpak: integrale verduurzaming van de bestaande voorraad. Om de doelstellingen volledig te behalen, moet de laatste 18% komen van het aardgasvrij maken van de resterende gebouwen.
Ook de benodigde investeringen heeft de VNG in kaart gebracht: ruim 10 miljard voor alle gemeenten. Waar deze investeringen vandaan moeten komen, is niet duidelijk. Pas in de voorjaarsnota van het kabinet wordt een standpunt verwacht over de te verwachten extra middelen. Terwijl gemeentes nu al dagelijks afwegingen moeten maken. "Een van de opgaves wordt: uitleggen dat je geld uitgeeft aan gebouwen terwijl je tegelijk sociale voorzieningen sluit", was een rake reactie uit de zaal.

Samen optrekken en kennis delen

Toch pleit de VNG voor versnelling: "Uitsluitend als alle gemeentes jaarlijks 3% minder CO2 realiseren, is de opdracht van het Klimaatakkoord haalbaar. Daarbij is het belangrijk om gebiedsgericht te werken. Alle partijen moeten hiervoor samenwerken: gemeenten, bedrijven en  netbeheerders. Gemeentes zullen zich daarbij meer als strategisch gesprekspartner op moeten stellen. Het vraagt ook om een andere rol van vastgoedspecialisten. "Sluit aan bij de raadsleden die verantwoordelijk zijn voor de Energietransitie", is de ervaring die Schönau mee wil geven. "Ambtenaren, bestuurders en raadsleden: bundel je krachten! Zorg dat je over de juiste informatie beschikt en heb de data voor jouw gemeente op orde."
Schönau ziet volop kansen voor de Drechtsteden: "Jullie zijn gericht op samenwerken en hebben ervaring met gebiedsgericht werken." Hij is daarom blij met het initiatief van het SCD om samen op te trekken. De aanwezige specialisten hadden geen aansporing nodig. Onder leiding van Inka Vogelaar, (Adviseur Energietransitie van de VNG) gingen de aanwezigen aan de slag met de aanpak, knelpunten en randvoorwaarden voor een succesvolle aanpak maatschappelijk vastgoed in de Drechtsteden.  De deelnemers kwamen vlot met concrete voorstellen. Van het inventariseren welke informatie nodig is om de ambitie door te rekenen tot acties om gevoel van urgentie bij bestuurders aan te jagen. 
Ook samen optrekken in het delen van kennis en capaciteit was een van de aanbevelingen. In navolging van Eindhoven zou het SCD een klimaat specialist aan moeten nemen om mogelijke besparingen in installatietechniek te realiseren. Een dergelijke specialist kan zichzelf terugverdienen in drie jaar, maar dit is alleen een mogelijkheid als we de data op orde hebben en hier als Drechtsteden in willen investeren. 
Deze uitkomsten waren precies wat Gert voor ogen had, toen hij zijn collega's vroeg om naar Papendrecht te komen. Gert is heel gelukkig met de opkomst en inzet van zijn partners in de regio: "De presentatie van de VNG is de aftrap geworden van een traject waarin de Drechtsteden samen werken aan duurzaamheid. Iedereen die aan wil haken op deze aanpak van maatschappelijk vastgoed is welkom bij het vervolg!".

Meer informatie

De VNG ondersteunt gemeentes door kennis en communicatie, zoals een format voor het in kaart brengen van de vastgoedportefeuille, een benchmark voor gemeentelijk vastgoed, een modelaanpak inclusief een handleiding voor bestuurlijke besluitvorming en door het verspreiden van goede voorbeelden.
​​​​​​​
VNG - Overzicht energietransitie in de gebouwde omgeving
 

  • Deel op social media: